Skóra to wielofunkcyjny narząd oddzielający środowisko wewnętrzne od środowiska zewnętrznego, a jednocześnie łączący obydwa te środowiska. Stanowi zatem barierę chroniącą organizm od wszelkich niekorzystnych wpływów środowiska zewnętrznego. Zdrowa, nieuszkodzona skóra zapobiega wnikaniu do wnętrza organizmu czynników chorobotwórczych. Ponadto dzięki obecności na skórze różnego typu receptorów, układ nerwowy otrzymuje nieustannie informacje o środowisku zewnętrznym i o wszelkich zmianach w nim zachodzących. Skóra to także znaczący narząd wydzielniczo-wydalniczy. W ciągu dnia wraz z potem zostaje wydalone średnio ok. 500 dm³ wody, a w czasie intensywnej perspiracji dochodzi do utraty nawet 2 l wody. Wraz z wodą wydalony zostaje chlorek sodu, a poza tym odpadowe produkty przemiany materii do których należy m.in. mocznik, kwas moczowy, kwas mlekowy, a u ludzi chorych na cukrzycę – aceton. Dzięki tym właściwościom skóry nasz organizm oczyszcza się z toksyn.
Budowa skóry
Tak różnorodne funkcje skóry są wynikiem jej budowy. W obrębie skóry wyróżnić możemy trzy warstwy: naskórek, skórę właściwą i tkankę podskórną. Najbardziej zewnętrzna warstwa skóry to naskórek, posiadający grubość 0,1-1 mm, zbudowany jest z kilku warstw nabłonka wielowarstwowego płaskiego, który nie posiada naczyń krwionośnych, przystosowany jest za to do regularnego rogowacenia i złuszczania. Najbardziej zewnętrzną warstwą naskórka jest warstwa rogowa. Warstwa rogowa to ściśle ułożone komórki, uszczelnione cementem międzykomórkowym, który tworzą ceramidy, cholesterol i nienasycone kwasy tłuszczowe. Ceramidy tworzą nieprzepuszczalną powłokę dla wody oraz decydują o elastyczności skóry i utrzymaniu jej stałej temperatury. Dodatkowym wzmocnieniem warstwy rogowej naskórka jest płaszcz wodno-lipidowy, który stanowi pierwszą barierę ochronną. Warstwa lipidowa tworzona jest przez tłuszcze produkowane w gruczołach łojowych. Ponadto płaszcz lipidowy tworzą woski, kwasy tłuszczowe oraz węglowodory. Po zmieszaniu się z potem na powierzchni skóry powstaje płaszcz hydrolipidowy. Substancje zawarte w pocie, utrzymują pH skóry na właściwym poziomie 4,5-7, co stanowi zabezpieczenie przed wnikaniem szkodliwych czynników chemicznych, bakterii i grzybów. Dlatego ważne jest stosowanie środków myjących o odczynie zbliżonym do pH skóry, a także dodatkowe jej natłuszczanie w przypadku zbytniego przesuszenia.
Pod naskórkiem znajduje się skóra właściwa, którą tworzą histiocyty, komórki tuczne, nerwowe i fibroblasty wytwarzające kolagen i elastynę, odpowiedzialne za młody i zdrowy wygląd skóry. Najbardziej wewnętrzną warstwę skóry stanowi tkanka podskórna, która ze względu na obecność komórek tłuszczowych pełni rolę rezerw energetycznych, a także chroni organizm przed uszkodzeniami.
Wygląd skóry i jej fizjologiczne właściwości zmieniają się wraz z wiekiem. W przypadku małych dzieci, naskórek jest dwukrotnie cieńszy niż u osoby dojrzałej, przez co mniej odporny na działanie czynników zewnętrznych. Przyczynia się to do większej skłonności do podrażnień i uszkodzeń i zwiększa przenikanie różnych substancji w głębsze warstwy skóry. Niemowlę nie posiada rozwiniętych gruczołów potowych i łojowych, które odpowiedzialne są za wytwarzanie ochronnego płaszcza lipidowego. Niewielka jest również ilość kolagenu i elastyny co dodatkowo przyczynia się do narażenia skóry dziecka na podrażnienia, uszkodzenia i zakażenia. Wraz z rozwojem organizmu, prawidłowo pielęgnowana skóra spełnia wszystkie fizjologiczne role, aż do osiągnięcia wieku dojrzałego, kiedy to zmienia się jej budowa i skład.
Naturalne emolienty
Tłuszcze to jedne z ważniejszych surowców kosmetycznych. Systematyczne natłuszczanie skóry może wpłynąć na zahamowanie procesu wysuszania się oraz starzenia się skóry. Do niedawna bazą większości kosmetyków były tłuszcze zwierzęce jak np. lanolina czy smalec i podłoża ropo chodne jak wazelina czy parafina. Obecnie coraz większą uwagę zwraca się na oleje roślinne jako podłoża mniej alergizujące.
Tłuszcze roślinne to najczęściej gęste ciecze otrzymywane z nasion, owoców, kiełków lub innych części roślin oleistych. Pod względem chemicznym są to triacyglicerole czyli estry gliceryny i wyższych kwasów tłuszczowych. Występujące w tłuszczach kwasy mogą zawierać łańcuchy o różnej ilości atomów węgla, tworzące układy nasycone lub nienasycone. Szczególne znaczenie pełnią nienasycone kwasy tłuszczowe, które muszą być dostarczane z zewnątrz ponieważ organizm ludzki nie potrafi ich syntetyzować. W odniesieniu do skóry pełnią ważną rolę w proliferacji komórek, keratynizacji keratynocytów oraz w powstawaniu i likwidowaniu stanów zapalnych. Niedobór nienasyconych kwasów tłuszczowych zmniejsza odporność skóry na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych, efektem czego mogą być podrażnienia, zaczerwienienia i suchość
Olej z orzechów makadamia
Makadamia (Macadamia) to wiecznie zielone drzewa osiągające wysokość 5 metrów. W naturalnym dzikim stanie można je spotkać w Australii. Tam są również uprawiane, a ponadto na Hawajach i Afryce Południowej. Roślina ta została odkryta przez botanika Waltera Hilla, który nadał jej nazwę na cześć swojego przyjaciela- Johna Mc Adama Najczęściej uprawianym gatunkiem jest Macadamia ternifolia. Głównym powodem dla którego prowadzi się uprawy drzew makadamia, są orzechy, będące surowcem spożywczym i kosmetycznym
Orzechy makadamii są bogate w tłuszcze nienasycone (76%), białka( 10%), cukry (8%) oraz błonnik (6%). Olej otrzymywany z orzechów makadamia bardzo często wykorzystywany jest jako składnik kosmetyków dla kobiet w ciąży i małych dzieci. Zaliczany jest również to tak zwanych składników anti-aging.
Olej makadamia należy do półpłynnych cieczy o jasnożółtym kolorze. Wytrzymały jest na wysokie temperatury, dlatego podczas przygotowywania kosmetyków można go ogrzewać. Głównymi składnikami oleju są: kwas oleinowy (65%), kwas oleopalmitynowy (25%) oraz kwas palmitynowy (10%), a ponadto witaminy: A, B, E oraz składniki mineralne (głównie żelazo, wapń, magnez, mangan, miedź, fosfor oraz selen). Ze względu na wysoką zawartość tłuszczu, olej dość szybko jełczeje, stąd też powinien być wykorzystany w ciągu maksymalnie 8- miu miesięcy. Orzechy jak i olej z nich otrzymywany stosowane kulinarnie, wykazują korzystny wpływ na zdrowie i stan skóry. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe decydują o właściwościach antymiażdżycowych, z kolei witaminy z grupy B korzystnie wpływają na wygląd i stan zdrowotny skóry, włosów i paznokci.
W kosmetyce olej z orzechów makadamia, cieszy się również dużym powodzeniem. Najczęściej stosowany jest w skórze dotkniętej cellulitem i rozstępami, a także bardzo przesuszonej. Decydującą rolę odgrywa jeden ze składników oleju-kwas oleopalmitynowy, który występuje również i w naszej skórze, odpowiadając za jej prawidłowe nawilżenie i elastyczność. Ilość tego składnika maleje wraz z wiekiem, dlatego stosowanie kosmetyków zawierających m.in. olej makadamowy, korzystnie wpływa na stan skóry dojrzałej. Ze względu na hipoalergiczne właściwości polecany jest dla dzieci, kobiet w ciąży i osób ze skłonnością. do alergii.
Nasza skóra narażona jest na co dzień na różne niedogodności: niewłaściwą dietę, kontakt ze sztucznymi tworzywami i substancjami chemicznymi . Dlatego powinniśmy dbać o prawidłowy stan warstwy ochronnej, którą jest płaszcz lipidowy. Jego prawidłowa warstwa decyduje o tym, że skóra jest odporniejsza na różne czynniki zewnętrzne, w tym również infekcje i wolniej się starzeje. Nie zapominajmy zatem w naszej codziennej pielęgnacji o naturalnych tłuszczach roślinnych!
Mgr farm. Joanna Typek