Większość poważnych chorób, w tym nowotwory, o wiele częściej diagnozuje się u kobiet. Okazuje się jednak, że problemy zdrowotne równie często dotykają mężczyzn. Różnica polega na tym, że panowie badają się zdecydowanie rzadziej lub w ogóle tego nie robią.
Czym jest prostata?
Prostata jest gruczołem (gruczoł krokowy, inaczej stercz), który występuje tylko i wyłącznie u mężczyzn. Głównym jej zadaniem jest wspieranie produkcji nasienia. Stercz znajduje się poniżej pęcherza moczowego – dokładnie przed odbytnicą – i otacza przewód moczowy zwany cewką moczową. U dorosłego mężczyzny wielkością przypomina mniej więcej orzecha włoskiego. Prostata może ulegać zwiększeniu w trakcie całego życia, a zwiększenie to, może prowadzić m.in. do problemów z oddawaniem moczu. Łatwo mogą to zauważyć panowie, którzy ukończyli 40. rok życia. Z czasem coraz trudniej oddawać im mocz, a strumień staje się coraz wolniejszy.
Ryzyko wystąpienia problemów z prostatą – głównie nowotworów – rośnie wraz z wiekiem. Większość przypadków diagnozuje się u mężczyzn po ukończeniu 50. roku życia. Dokładne przyczyny występowania nowotworów prostaty nie są znane, a sama choroba może początkowo przebiegać bezobjawowo. Szacuje się, że w Polsce – rak prostaty jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn oraz trzecią przyczyną zgonów w wyniku zmian rakowych.
Zapobiegać …
Jednym z czynników ryzyka wystąpienia nowotworów prostaty jest niezdrowy styl życia (siedząca praca, stres) oraz niewłaściwa dieta obfitująca w tłuszcz zwierzęcy (nasycone kwasy tłuszczowe) oraz alkohol, prowadząca do nadwagi i otyłości. Aby zmniejszyć to ryzyko, zaleca się rezygnację z używek i zastąpienie produktów z czerwonego mięsa nasionami roślin strączkowych, częściowo drobiem oraz rybami morskimi – w tym tłustymi obfitującymi w kwasy omega-3. Badania wykazały, że kwasy te zapobiegają rozwojowi wielu typów nowotworów, w tym raka prostaty. Z kolei rośliny strączkowe zawierają fitoestrogeny (w tym lignany), które według znacznej części badań odgrywają prewencyjną rolę w odniesieniu do tej choroby. W świetle ostatnich doniesień, korzystne działanie w wypadku profilaktyki nowotworów wykazują również polifenole, w które bogata jest zielona herbata, cynk obecny w serach podpuszczkowych, kaszy gryczanej i jajach oraz selen – do niedawna uważany za toksyczny. Dziś wiadomo już, że selen jest pierwiastkiem niezbędnym człowiekowi do życia i jako kluczowy element tzw. selenobiałek, pełni różnorodne funkcje w organizmie, chroniąc m.in. przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Hamując namnażanie się komórek nowotworowych, sprzyja profilaktyce raka prostaty. W selen bogate są podroby (zwłaszcza nerki), skorupiaki oraz ryby, a także suche nasiona roślin strączkowych, grzyby i czosnek. Z uwagi jednak na to, że Polska odznacza się glebą ubogą w ten pierwiastek, zaleca się jego suplementację (np. Sterister firmy ASA) pod okiem lekarza specjalisty.
Wśród warzyw i owoców również wykazujących szczególne działanie przeciwutleniające, wymienia się awokado, czerwoną cebulę, czerwoną kapustę, bakłażan, czosnek, fenkuł, kapary, karczoch, pietruszkę, borówkę brusznicę, granaty, jeżyny, żurawinę oraz winogrona.
W profilaktyce nowotworu raka prostaty zaleca się rezygnację nie tylko z używek i czerwonego mięsa, ale i z intensywnie grillowanego mięsa, silnie wędzonych ryb oraz wysokoprzetworzonej żywności (zupki w proszku, fast foody), która może wykazywać rakotwórcze i prozapalne działanie.
… i leczyć
Ponieważ pojawieniu się nowotworu prostaty – podobnie jak innych chorób – nie zawsze da się zapobiec, obok standardowej praktyki, warto również zwrócić uwagę na dietę pacjenta, która w tym okresie powinna być wręcz zbilansowana idealnie. Jak pokazują badania epidemiologiczne, niedożywienie pogarsza wyniki leczenia onkologicznego oraz zwiększa częstość powikłań.
Wśród metod leczenia raka prostaty ważną pozycję zajmuje m.in. leczenie operacyjne polegające na wycięciu całego gruczołu krokowego, hormonoterapia oraz chemioterapia. Każda z tych metod wymaga odpowiedniego, żywieniowego zabezpieczenia organizmu, które ma na celu wyeliminowanie lub zminimalizowanie problemów łtowarzyszących chorobie. Długotrwała hormonoterapia na przykład, może prowadzić do ubytków masy kostnej, zwiększając tym samym ryzyko wystąpienia osteoporozy. W takim wypadku, pacjentowi zaleca się dietę bogatą w pokarmy mleczne obfitujące w wapń oraz witaminę D, które kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. Duża dawka hormonów może również powodować wahania nastrojów oraz wywoływać stany depresyjne. Rewelacyjną receptą – podobnie jak przy profilaktyce - okazuje się żywność bogata w kwasy omega-3 (ryby, skorupiaki, olej lniany, orzechy włoskie, migdały, tofu, żywność funkcjonalna - wzbogacana) oraz witamina D (ryby morskie, oleje rybne). Efektem ubocznym chemioterapii z kolei, może być osłabienie, nudności, wymioty, a nawet anemia. W tym wypadku ważną kwestią jest uregulowana dieta, składająca się z dokładnie przeżuwanych, częstych, a małych posiłków oraz odpowiednio duża podaż płynów. Nudności wywołują niekiedy ostre przyprawy – dla lepszego samopoczucia dobrze więc z nich zrezygnować. W trakcie chemioterapii, pacjent dużo bardziej narażony jest na wszelakie infekcje i zatrucia. W tym okresie szczególną uwagę należy zwrócić więc na jakość oraz świeżość spożywanych dań. Lepiej unikać surowego mięsa, ryb oraz wybierać produkty ze sprawdzonych źródeł. Badania pokazują, że w przypadku chorób nowotworowych, niekorzystny wpływ w profilaktyce oraz leczeniu wykazuje również hiperglikemia (podwyższone stężeniu cukru we krwi). Okazuje się, że glukoza sprzyja uwalnianiu wolnych rodników tlenowych i utrudnia syntezę tzw. DNA enzymów naprawczych. Stan taki może więc znacznie utrudnić leczenie choroby.
Każdego roku nowotwór prostaty dziesiątkuje mężczyzn. Ponure statystyki tłumaczy się m.in. zupełnie innym podejściem mężczyzn i kobiet do kwestii zdrowego odżywiania oraz niechęcią panów do wykonywania badań – w ich pojęciu zupełnie niepotrzebnych. Fundamentalną zasadą postępowania żywieniowego w przypadku problemów z prostatą – zarówno w profilaktyce jak i w leczeniu – jest wzmocnienie organizmu na tyle, by potrafił sobie poradzić z chorobą. Okazuje się jednak, że mężczyznom wcale nie tak łatwo zrezygnować z ukochanych schabowych, tłustej golonki czy wieczornego piwa na rzecz zielonych warzyw i delikatnej ryby. Przełamanie własnego wstydu, ulepszenie diety to pierwszy, właściwy krok dla zdrowia.
Bo nie sztuką być męskim i unikać lekarza.
Sztuką jest dbać o własne ciało.
Po to, by zapewnić sobie i swojej rodzinie przyszłość. na jaką wszyscy zasługują.
mgr inż. Maria Anna Brzegowy
specjalistka ds. żywienia człowieka
http://mbrzegowy.blogspot.com/