Okolice intymne u kobiet są delikatne i wrażliwe na podrażnienia, często narażone na niekorzystne działanie mikroorganizmów, dlatego bardzo ważna jest odpowiednia higiena. Preparaty do higieny intymnej powinny delikatnie myć i pielęgnować te okolice ciała, muszą być dobrze tolerowane przez skórę oraz mieć odczyn podobny do naturalnego środowiska pochwy. Kwaśne pH tych produktów stanowi podstawowy warunek dobrego kosmetyku do higieny intymnej i pełni w nich bardzo ważną funkcję – stanowi profilaktykę infekcji.
Skóra jest rozległym narządem pokrywającym organizm, który chroni narządy wewnętrzne przed urazami mechanicznymi, czynnikami chemicznymi oraz umożliwia swobodne ruchy ciała. Jednocześnie stanowi barierę, która oddziela organizm od środowiska zewnętrznego. Uniemożliwia utratę płynów ustrojowych i zapobiega wnikaniu do organizmu substancji obcych – mikroorganizmów: grzybów, wirusów i bakterii. Najważniejszą dla ochrony organizmu funkcję pełni warstwa rogowa naskórka – najbardziej zewnętrzna warstwa skóry. Powierzchnia naskórka jest pokryta płaszczem hydrolipidowym, który jest mieszaniną łoju, wytwarzanego przez gruczoły łojowe oraz potu, produkowanego przez gruczoły potowe. W efekcie płaszcz ten zawiera tłuszcze, woski, kwasy tłuszczowe i węglowodory oraz pochodzące z gruczołów potowych: kwas mlekowy, undecylenowy i prokainowy, nadające tej mieszanie wydzielin kwaśne pH. Płaszcz hydrolipidowy wykazuje działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne a jego głównym zadaniem jest utrzymywać właściwe pH skóry.
Ph jest to miara stopnia kwasowości roztworów wodnych. Ponieważ skóra zawiera duże ilości wody, tym samym posiada swoje odpowiednie, lekko kwaśne pH, które wynosi od 3,5 do 5,5. Odczyn kwaśny jest ważną cechą, ponieważ stanowi nieprzyjazne środowisko dla drobnoustrojów. Zauważono, że podwyższone pH towarzyszy prawie wszystkim dermatozom. pH jest zmienne w zależności od osoby i części ciała, wzrasta z wiekiem, jest bardziej zasadowe u kobiet, rośnie pod wpływem różnych czynników zewnętrznych i jest regulowane przez wydzielanie potu.
Naturalna mikrobiologiczna flora i pH pochwy oraz skóry okolic intymnych
Powierzchnię naskórka pokrywa fizjologiczna stała mikroflora skórna, składająca się różnych drobnoustrojów, która nie da się usunąć ani zmienić w istotny sposób. Pod wpływem obfitego pocenia czy intensywnego mycia liczba bakterii, grzybów i drożdży na skórze może się zmniejszyć, lecz szybko zostaje uzupełniona florą z głębszych warstw skóry. Flory tej nie powinno się likwidować, bierze ona udział w obronie skóry przy jej kontakcie z dużą ilością patogennych organizmów. Ze względu na ciągłą styczność ze środowiskiem, skóra jest także siedliskiem flory mikrobiologicznej nietrwałej – składa się z niechorobotwórczych lub potencjalnie chorobotwórczych drobnoustrojów bytujących na skórze lub błonach śluzowych, które pochodzą z otoczenia człowieka, nie wywołują schorzeń i nie osiedlają się na stałe. Są łatwo usuwane podczas mycia. Drobnoustroje tej grupy mają na ogół niewielkie znaczenie tak długo, jak długo skład prawidłowej, stałej flory się nie zmienia. W przypadku zakłócenia tej równowagi drobnoustroje przejściowe mogą wywołać chorobę. Bardzo istotną rolę odgrywa tu niskie pH skóry, które zapobiega namnażaniu się tych drobnoustrojów.
W warunkach fizjologicznych zdrowa pochwa jest skolonizowana przez różne bakterie, głównie beztlenowce, w tym Lactobacillus. Pod wpływem hormonów estrogenowych zwiększa się w nabłonku pochwy zawartość glikogenu, który jest rozkładany przez bakterie z rodzaju Lactobacillus do kwasu mlekowego, który powoduje jej kwaśny odczyn wynoszący około 3,8-4,2. U kobiet zdrowych bariery anatomiczne i fizjologiczne nie dopuszczają do wtargnięcia drobnoustrojów w potencjalnych wrotach zakażenia. Miejscowa flora mikrobiologiczna skóry oraz niskie pH hamują kolonizację drobnoustrojów. Jednak nawet nieznaczne zachwianie homeostazy organizmu może umożliwić drobnoustrojom penetrację naskórka okolic intymnych i wywołać kliniczne objawy choroby.
Znaczenie pH w zakażeniach pochwy i skóry okolic intymnych
Do zakażeń pochwy i jej okolic dochodzi poprzez drobnoustroje bytujące w otoczeniu kobiety, mogą także zostać przeniesione od partnera lub z innych części ciała. Rozwojowi infekcji intymnych mogą sprzyjać czynniki miejscowe, np. noszenie bielizny ze sztucznego tworzywa, powodujące niekorzystny mikroklimat na skórze, wzmagające przegrzanie i wilgotność skóry, urazy, otarcia oraz nieprawidłowa pielęgnacja (brak higieny lub częste stosowanie agresywnych środków myjących o wysokim pH, np. mydła). Na redukcję ilości pałeczek Lactobacillus i kwasu mlekowego, a co za tym idzie zmiany pH skóry okolic intymnych w kierunku zasadowym, ma wpływ wiele czynników ogólnoustrojowych. Są one związane między innymi z zaburzeniem równowagi estrogenowej (okres po-menopauzalny) lub gestagenowej (przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych, stosowanie plastrów hormonalnych lub korzystanie z zastrzyków domięśniowych z progestagenem czy ciąża). Powstała w ten sposób zmiana środowiska może prowadzić do ujawnienia się procesu chorobowego. Fizjologiczne pH pochwy zmienia się także w cukrzycy, w przypadku nadmiernego spożywania cukru, podczas menstruacji czy długotrwałej antybiotykoterapii, która niszczy naturalną florę bakteryjną pochwy.
Rola pH w preparatach do higieny intymnej
Kluczowe znaczenie w profilaktyce infekcji okolic intymnych i pochwy ma odpowiedni dobór kosmetyków. Przede wszystkim należy wybierać kosmetyki o wartości pH zbliżonej do fizjologicznie panującej w pochwie, czyli w granicach 3,8-4,2. Tylko one będą prawidłowo oczyszczać, pielęgnować oraz wzmacniać naturalne bariery ochronne i zapobiegać zakażeniom. Takie warunki zapewniają preparaty myjące, a także kremy czy żele pielęgnacyjne bogate w kwas mlekowy, który działa przeciwzapalnie i grzybobójczo, zmniejszając tym samy ryzyko infekcji. Poza tym działa on złuszczająco na nabłonek pochwy sprzyjając jego regeneracji. Produkty do higieny intymnej obniżają pH okolic intymnych do właściwego poziomu, szczególnie w przypadku menstruacji, ciąży, menopauzy czy po antybiotykoterapii.
mgr Joanna Klonowska
kosmetolog
Wydział Nauk o Zdrowiu
Wyższa Szkoła Infrastruktury i Zarządzania w Warszawie