Masz kłopoty z czytaniem i rozróżnianiem kolorów? Te niewinne z pozoru objawy mogą świadczyć o zwyrodnieniu plamki żółtej. Ta podstępna choroba dotyka 50 milionów osób na całym świecie i jest najczęstszą przyczyną utraty wzroku. W Polsce każdego roku rozpoznaje się ponad 20 tysięcy nowych przypadków AMD, a liczba chorych szacowana jest na ponad 1,2 miliona.
Plamka żółta (macula lutea) to małe pole na siatkówce, zlokalizowane dokładnie na osi poziomej oka. To właśnie w to miejsce rzutowane są obrazy osób i obiektów, na które patrzymy. Plamka żółta jest niezbędna do wykonywania precyzyjnych czynności, takich jak czytanie, pisanie czy np. szycie. Umożliwia również rozpoznawanie twarzy albo znaków drogowych.
Niewinne symptomy
Zmiany zwyrodnieniowe w obrębie plamki żółtej najczęściej rozwijają się na początku w jednym oku. Drugie stopniowo przejmuje jego funkcje, przez co pacjenci przez dłuższy czas mogą nie zdawać sobie sprawy z problemu. Wszystkie schorzenia dotykające plamki żółtej, w tym również AMD, powodują szereg objawów, z których najbardziej charakterystyczny to pogorszenie widzenia - zauważalne zwłaszcza przy czytaniu. Czytane litery stają się zamazane i niewyraźne. Zaniepokoić powinny nas również zniekształcenia obrazu, jego pomniejszenie lub powiększenie albo „falowanie” tekstu i krzywienie linii prostych. Pacjenci skarżą się ponadto na obniżone poczucie kontrastu i widzenia barwnego - oglądane kolory są mniej jaskrawe. Charakterystyczny dla zaawansowanej postaci choroby jest tzw. mroczek centralny - ciemna plama obecna na stałe w centrum pola widzenia.
Dwie postacie choroby
Lekarze wyróżniają dwa typy AMD – postać suchą, występującą aż w 90% przypadków, i wysiękową. Pierwsza odmiana choroby przebiega (na szczęście) znacznie łagodniej niż druga i w większości przypadków rozwija się latami, nie prowadząc do znacznego uszkodzenia wzroku. Chorzy, pomimo stopniowego zaniku czopków (komórek światłoczułych) w obrębie plamki żółtej zachowują zwykle zdolność widzenia obwodowego, ale, ze względu na zaburzenia widzenia w centrum, nie mogą wykonywać czynności takich jak np. pisanie, czytanie czy prowadzenie auta. Postać wysiękowa, choć występuje rzadziej (ok. 10% przypadków), ma zwykle ciężki przebieg. Znaczna utrata widzenia może nastąpić nawet w ciągu kilku tygodni. Ta odmiana choroby zdarza się częściej u osób młodszych, przed pięćdziesiątką. Istotą schorzenia jest niedotlenienie siatkówki, prowadzące do powstawania nieprawidłowo zbudowanych naczyń krwionośnych. Ich ścianki łatwo pękają, co prowadzi z kolei do wylewów w obrębie plamki żółtej.
Czy jesteś w grupie ryzyka?
Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju AMD jest wiek. Choroba występuje przede wszystkim u osób po 60. roku życia, choć nie jest rzadkością także u pięćdziesięciolatków. Szczególnie chętnie wybiera palaczy, osoby z zaawansowanym nadciśnieniem i miażdżycą. Prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta także u pacjentów z nadwagą i podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi, a także u amatorów opalania (zarówno w solarium, jak i na plaży). Niestety, na zwyrodnienie plamki żółtej w większym stopniu narażone są także osoby, które paliły w przeszłości. Dopiero po 20 latach od rzucenia nałogu ryzyko spada do poziomu cechującego osoby niepalące. Częściej na AMD zapadają kobiety, osoby rasy białej i o niebieskich oczach (melanina, która daje oczom brązowy czy piwny kolor ma prawdopodobnie działanie ochronne). Zwyrodnienie plamki żółtej może być również uwarunkowane genetycznie i związane z dużą dalekowzrocznością.
Możliwości leczenia
Niestety, choroby AMD nie da się na razie wyleczyć. Można za to zatrzymać jej rozwój. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zwyrodnienia plamki żółtej. Najważniejszą metodą stosowaną w diagnostyce jest podstawowe badanie okulistyczne wykonywane przez lekarza okulistę. Gdy wykryje on zmiany w centralnej części siatkówki, może rozszerzyć diagnostykę o tomografię oka i badania służące zobrazowaniu naczyń krwionośnych. Po 45. roku życia warto kontrolować wzrok przynajmniej raz na półtora roku, bowiem rozpoznanie tej choroby jest naprawdę proste. Przydatnym w wykryciu AMD jest także tzw. test Amslera który, pozwala w warunkach domowych wykryć chorobę i śledzić jej postęp. Postępowanie medyczne zależy przede wszystkim od postaci choroby. Przy suchym AMD zaleca się przyjmowanie preparatów z substancjami przeciwutleniającymi – między innymi luteiną, zeaksantyną, a także kwasami omega-3 oraz witaminami. Mokra postać choroby wymaga zwykle serii zabiegów polegających na podaniu bezpośrednio do oka substancji, które ograniczają krwawienia z nieprawidłowo zbudowanych naczyń krwionośnych. Niestety, terapia taka nie eliminuje przyczyny choroby, która po pewnym czasie zwykle powraca.