Problemy z układem trawiennym stają się coraz większym problemem z wielu powodów. Nasza dieta oparta jest na mało wartościowych produktach, które tylko pomagają w powstawaniu zaparć i problemów z prawidłowym funkcjonowaniem układu pokarmowego. Szczególnie u osób starszych, gdzie praca naszego organizmu jest spowolniona, a co za tym idzie również praca jelit i żołądka jest słabsza niż w latach młodości.
Problemy związane z układem pokarmowym są jednymi z najczęstszych powodów przyjęć pacjentów do szpitalnych oddziałów ratunkowych i izb przyjęć. Bardzo często mamy do czynienia z tzw. ”grypa żołądkową”, czyli wirusem, który powoduje ogólne osłabienie naszego organizmu, bole brzucha, biegunkę, wymioty, a także podwyższoną temperaturę. W takich sytuacjach należy zastosować objawowe leczenie grypy żołądkowej, czyli przyjmowanie środków przeciwgorączkowych, dużej ilości płynów, a także lekkostrawnej diety. Wskazane jest również picie herbaty rumiankowej, która ma działanie przeciwzapalne i przeciwskurczowe. W przypadku poważnych bóli skurczowych lub kolkowych należy zgłosić się do lekarza, w celu oceny czy nie jest to poważniejszy problem. Bardzo często dochodzi do zarażenia osób w naszym najbliższym otoczeniu, dlatego bardzo ważna jest higiena osobista i częste mycie rąk tak, aby nasi bliscy nie mieli tych samych problemów.
W momencie, kiedy dochodzi do ostrego bólu w okolicy nadbrzusza i charakterystycznych objawów związanych z wymiotami z domieszką krwi lub powiększający się brzuch, należy bezzwłocznie udać się do szpitalnego oddziału ratunkowego, ponieważ mogą to być objawy perforacji wrzodu żołądka lub dwunastnicy. Istnieje wiele patologii związanych z perforacją układu pokarmowego, ale najczęstszą przyczyną krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego jest pękniecie wrzodów żołądka lub dwunastnicy. Bardzo ważnym objawem jest również smolisty stolec lub stolec o zabarwieniu ciemnej krwi, ponieważ oznacza to ze doszło do krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dodatkowe objawy przy chorobie wrzodowej to zgaga i odbijanie. Ból najczęściej przybiera postać pieczenia, palenia lub ssania w okolicy miedzy mostkiem a pępkiem.
W przypadku wrzodów żołądka objawy narastają po jedzeniu, dlatego też pacjenci często tracą apetyt. Najpewniejszą metodą na stwierdzenie wrzodów żołądka jest wykonanie badania gastroskopii. Wielu pacjentów obawia się tego badania z powodu wielu historii związanych z nieprzyjemnym uczuciem podczas badania.
Gastroskopia to badanie pozwalające lekarzowi na bezpośrednie badanie śluzówki żołądka, dwunastnicy i odźwiernika. Badanie wykonuje się przy pomocy endoskopu, czyli elastycznej rurki, która ma zainstalowaną wewnątrz kamerę, która pozwala na pokazanie obrazu ze światła przewodu pokarmowego. Ważną zaletą tego badania jest możliwość oceny różnorodnych zmian w przewodzie pokarmowym, a także pobrania badania histopatologicznego w momencie, kiedy zmiany te są podejrzane. Przed wykonaniem gastroskopii nie ma obowiązku wykonywania innych badan.
Bardzo ważny jest sposób przygotowania do badania, gdyż pozwala to lekarzowi na ocenę ewentualnych zmian w przewodzie pokarmowym. W momencie, kiedy nie przygotujemy się do badania, nadmierna ilość śliny i treści pokarmowej uniemożliwia to badanie. Z tego powodu na 8 h przed badaniem nie należy spożywać żadnego pokarmu. Na 4 h przed badaniem nie należy nic pić, żuć gumy, ani palić papierosów. U pacjentów obciążonych ryzykiem, w tym u osób ze sztucznymi zastawkami serca, po przebytym zapaleniu wsierdzia, z protezą naczyniową lub ze znacznie obniżoną liczbą krwinek białych bezpośrednio przed badaniem może być niezbędne podanie antybiotyku. Decyzję o konieczności i sposobie podania antybiotyku podejmuje lekarz kierujący na badanie.
Badanie wykonywane jest po poprzednim znieczuleniu gardła za pomocą środka znieczulającego w sprayu. Złagodzenie nieprzyjemnych objawów występujących podczas badania ułatwia skupienie się na spokojnym, głębokim oddychaniu. Właściwy rytm oddechu sprawia, że badanie jest łatwiejsze do zniesienia dla pacjenta i pozwala lekarzowi na dokładniejsze zbadanie przewodu pokarmowego. Po badaniu nie należy nic jeść, pić, ani palić przez najbliższe 2 h, a jeżeli zostały zastosowane środki usypiające to również nie należy prowadzić samochodu przez najbliższe kilka godzin. W momencie, kiedy pobrane zostają wycinki z przewodu pokarmowego może dojść do delikatnego krwawienia w miejscu pobrania wycinka, co może również objawiać się domieszką krwi w stolcu. Gastroskopia jest badaniem zarówno diagnostycznym jak i terapeutycznym w zależności od wskazania. Pozwala na pełną ocenę i wyjaśnienie przyczyn naszych objawów a także postawienia dokładniejszej diagnozy. Nie należy obawiać się tego badania, a w momencie, kiedy pacjent podchodzi do niego ze spokojem, jest to zdecydowanie łatwiejsze do zniesienia.
Nasilający się ból brzucha może być przyczyną innych chorób układu pokarmowego, a w momencie, kiedy dochodzi do wymiotów, odbijania i zatrzymania stolca należy brać pod uwagę jednostkę nazywana niedrożnością przewodu pokarmowego. Do niedrożności może dojść na poziomie jelita cienkiego lub jelita grubego w zależności od lokalizacji. Najczęstszymi przyczynami są zrosty wewnątrzotrzewnowe po poprzednio przebytych operacjach, przepukliny, które mogą prowadzić do uwięźnięcia jelita i niedrożności, a także nowotwory, które po przez mechaniczna obturacje przewodu pokarmowego prowadza do wyżej wymienionych objawów. W przypadku występowania takich objawów należy jak najszybciej udać się do szpitala, ponieważ może to wymagać interwencji chirurgicznej. W momencie, kiedy pojawia się również krew w stolcu i problemy z wypróżnianiem należy brać pod uwagę wykonanie kolonoskopii.
Kolonoskopia to badanie polegające na wprowadzeniu przez odbyt specjalnego wziernika i obejrzeniu całego jelita grubego. Do tego służy elastyczny instrument o długości od 130 do 200cm. Tory wizyjne zainstalowane w środku pozwalają na obejrzenie śluzówki jelita grubego i ocenę czy istnieją tam niepokojące zmiany. Tak jak w przypadku gastroskopii istnieje możliwość pobrania wycinków do badania histopatologicznego, a także wykonania drobnych zabiegów endoskopowych umożliwiających usuniecie zmiany i poprawy, jakości życia pacjenta. Przygotowanie do badania kolonoskopii jest bardziej złożone niż w przypadku gastroskopii. Na 7 dni przed badaniem należy przerwać przyjmowanie preparatów żelaza. Pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe i przeciwagregacyjne typu Aspiryna czy Acard powinni również zaprzestać przyjmowanie ich na 7 dni przed badaniem. Trzeci i drugi dzień przed badaniem to głównie dieta lekkostrawna polegająca na przyjmowaniu dużej ilości owoców, warzyw, ciemnego pieczywa i produktów o dużej zawartości błonnika. Nie należy spożywać owoców i innych produktów, które zawierają pestki, czyli winogrona, truskawki, pomidory, mak. Jeżeli badanie wykonywane jest do południa, to dzień przed około godziny 14-15 należy rozpocząć picie roztworu Fortrans lub innego zaleconego przez lekarza prowadzącego. Najczęściej rozpuszczamy jedna saszetkę w jednym litrze płynu i przyjmujemy 4 saszetki czyli 4 litry płynu. Należy pić jedna szklankę, co 15 minut. Napój jest niezbyt smaczny i w ocenie pacjentów łatwiej jest wypić ten napój po dodaniu cytryny. Od momentu spożycia tego roztworu do momentu badania nie należy spożywać żadnych pokarmów. Wodę niegazowana można pić w dowolnych ilościach. Przygotowanie do tego badania jest bardzo ważne, ponieważ w momencie, kiedy pacjent nie zastosuje się do podanych wytycznych, lekarz nie jest w stanie ocenić zmian obecnych w jelicie.
Gastroskopia i kolonoskopia to bardzo ważne badania diagnostyczne i terapeutyczne, które pozwalają na rozpoznanie i leczenie wielu chorób układu pokarmowego. Nie należy obawiać się występowania żadnych trudności podczas tych badań, gdyż są to badania rutynowe i wykonywane przez specjalistów. Najczęściej badanie te wykonują lekarze gastroenterolodzy lub chirurdzy specjalizujący się z badaniach endoskopowych. Są to badania małoinwazyjne, które często pozwalają na uniknięcie zabiegu operacyjnego w momencie, kiedy zmiany są małych rozmiarów. Postęp medycyny jest bardzo duży i wszystkie zmiany idą w kierunku badań małoinwazyjnych tak, aby pacjenci odczuwali jak najmniejszy dyskomfort podczas zabiegów. Dlatego tak ważne jest, aby zaufać swojemu lekarzowi i poddać się niezbędnym badaniom. Pamiętajmy, aby zwracać uwagę na prawidłową dietę każdego dnia, a w momencie, kiedy występują objawy związane z układem pokarmowym, aby udać się do lekarza specjalisty.
Lek.med. Adam Studniarek