Czerniak gałki ocznej jest, według szacunków lekarzy, najczęstszym nowotworem wewnętrznym oka występującym u osób dorosłych. Statystyki mówią, że aż 20% czerniaków jest umiejscowionych właśnie w gałce ocznej.
Czerniak złośliwy to nowotwór, który rozwija się z komórek barwnikowych, czyli melanocytów. Wbrew pozorom, znajdują się one nie tylko na skórze, ale również w gałce ocznej (na tęczówce, w siatkówce, naczyniówce oraz ciele rzęskowym), a nawet w niektórych częściach mózgu. Wszędzie tam może rozwinąć się czerniak. Najczęstszym umiejscowieniem nowotworu (oprócz skóry i błon śluzowych) jest właśnie gałka oczna. Rozwijający się tam nowotwór długo nie daje żadnych objawów i wykrywa się go zwykle przypadkiem, podczas wizyty u okulisty.
Kilka faktów
Czerniak gałki ocznej, podobnie jak czerniak skóry, występuje częściej u osób z jasną karnacją, o niebieskich, szarych lub zielonych oczach. Częsta ekspozycja na działanie promieni UV (również w solarium) zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworu. W grupie ryzyka są również osoby, których bliscy (szczególnie krewni pierwszego stopnia) chorowali na czerniaka i inne nowotwory skóry. Czerniak oka najczęściej, bo aż w 80% przypadków, jest umiejscowiony w naczyniówce, to znaczy w środkowej ścianie gałki ocznej znajdującej się pomiędzy twardówką a siatkówką. Zdarza się, że nowotwór zajmuje tęczówkę (to „kolorowa” część oka) lub spojówkę i wtedy przybiera postać widocznego z zewnątrz brunatnego guzka, który ma tendencję do szybkiego powiększania się, co często skłania pacjenta do wizyty u lekarza. Najrzadszą postacią choroby jest czerniak ciałka rzęskowego, który rozwija się w zasadzie bezobjawowo, a w zaawansowanym stadium może powodować ból gałki ocznej i zaburzenia widzenia.
Jak go wykryć?
Podstawowym badaniem, pozwalającym wykryć czerniaka gałki ocznej w stosunkowo mało zaawansowanym stadium rozwoju jest specjalistyczne badanie okulistyczne z użyciem lampy szczelinowej oraz wziernika (z podaniem środka rozszerzającego źrenicę). Aby ocenić stopień zaawansowania ewentualnych zmian wykonuje się pomocniczo USG i rezonans magnetyczny. Ogromne znaczenie dla określenia rokowania w danym przypadku ma wykrycie ewentualnych przerzutów w węzłach chłonnych (biopsja węzła wartowniczego), a także w wątrobie i płucach. W przypadku wcześnie stwierdzonych zmian czerniaka oka można z powodzeniem usunąć, zachowując gałkę oczną. Niestety, w większości przypadków nowotwór diagnozuje się stosunkowo późno. Leczenie polega wtedy najczęściej na usunięciu całej gałki ocznej albo zawartości oczodołu. Dodatkowo jako terapię uzupełniającą stosuje się przeważnie naświetlania i chemioterapię.
Grunt to profilaktyka
Leczenie czerniaka gałki ocznej jest bardzo trudne, dlatego warto na co dzień pamiętać o profilaktyce antynowotworowej. Polega ona przede wszystkim na unikaniu, o ile to możliwe, promieniowania UV (czyli nadmiernego opalania się i wizyt w solarium). Podczas uprawiania sportu na świeżym powietrzu należy zawsze pamiętać o noszeniu dobrych (to znaczy kupionych u optyka i posiadających odpowiednie atesty) okularów z filtrami UVA i UVB. Jeśli nawet nie mamy wady wzroku, powinniśmy przynajmniej raz do roku odwiedzać okulistę i poddawać się szczegółowemu badaniu dna oka z podaniem środka rozszerzającego źrenice. Warto również pamiętać, że podobnie jak w przypadku skórnej odmiany nowotworu, czerniak gałki ocznej może rozwinąć się na bazie istniejącego znamienia tęczówki lub spojówki (zmiany tego typu są szczególnie dobrze widoczne u osób z niebieskimi oczami). Jeśli mamy takie zmiany, powinniśmy kontrolować je tak samo, jak znamiona znajdujące się na skórze. Jeśli „pieprzyk” na tęczówce lub spojówce powiększa się, zmienia kształt (np. zaczyna przypominać guzek) lub jeśli pojawiają się nowe tego typu wykwity, powinniśmy jak najszybciej udać się do okulisty, który może skierować nas do onkologa.